UNA LENGUA ROMANICA 
Entre es diuèrses lengües romaniques o neolatines trapam er OCCITAN. Er occitan ei constituït principaument per cinc grops dialectaus: lengadocian, lemosin, provençau, auvernhés e GASCON. Er ARANÉS ei eth gascon parlat ena Val d'Aran. 
Er airau lingüistic der occitan se place ena mitad sud der Estat Francés, en quauques vals italianes, e en estat Espanhòu, ena Val d'Aran. 

Principaus caracteristiques deth gascon-aranés. 
- F latina passe a H, aué encara aspirada en Bausen e Canejan: FOCUS > huec - fuego. 
- Metatesi (desplaçament) dera R: CAPRA > craba - cabra. 
- Queiguda de N intervocalica: LUNA > lua - luna. 
- Protesis de A deuant de R iniciau: RIDERE > arrir - reir. 
- Vocalisacion de  L finau en U: MELE > mèu - miel. 
- LL intervocalica se vire en R simpla: ILLA > era - ella. 
- LL finau pase a TH (a viatges palatalisada): CASTELLUM > castèth - castillo.

 UA LENGUA OFICIAU 
Era Lei de regim especiau dera Val d'Aran aprovada peth parlament de Catalunya en 1990 ditz en sòn article 2.1 "Er aranés, varietat dera lengua occitana e pròpia d'Aran, ei oficiau ena Val d'Aran. Tanben ne son eth  catalan e eth castelhan, d'acòrd damb er article 3 der Estatut d'Autonomia de Catalonha." 

Es topònims 
Era Lei 7/1983 de Normalització Lingüística a Catalunya dedique eth títol V ara normalisacion der us der aranés e en article 28.3 ditz: "Els topònims de la Vall d'Aran tenen com a forma oficial l'aranesa." 

NIVÈUS D'USATGE DER ARANÉS 
Lo comprenen un 79,4% 
Lo saben parlar un 57,7% 
Lo saben liéger un 48,5% 
Non lo comprenen un 7,6% 
Non i cònste un 13,0% 

Segontes un estudi der  Institut d'Estadística de Catalunya en 1991, sus un totau de 5.920 abitants.

 UA LENGUA D'ENSENHAMENT 
Es topònims 
Er ensenhament der aranés ei de 2 ores obligatòries per setmana en orari escolar, laguens der airau lingüistic deth curriculum, en toti es centres d'ensenyament primari e segondari. 
Segontes eth projècte lingüistic de cada centre er aranés ei lengua veïcular e d'aprendissatge de d'autes matèries. 

Aranés entà adults 
Era Oficina de Foment e Ensenyament der Aranés organise corsi de diuèrsi nivèus e durada. Es coneixements d'aranés son valoradi pera Junta Permaneta d'Aranés e les certifique de manèra oficiau. 

Literatura 
Era lengua occitana siguec er esturment des trobadors ena Edat Mieja entá deisar na grana òbra tant en qualitat com en quantitat. A nivèu generau tostemp i a agut produccion literaria en occitan, totun, ena Val d'Aran a estat escassa. Cau remercar era òbra de Mossen Jusèp Condò Sambeat en segle XIX-XX.